Вирустар биохимиясы зертханасы

Вирустар биохимиясы зертханасы

ЗЕРТХАНА ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІ
Зертхана меңгерушісі – Карамендин Кобей Омертаевич, ветеринария ғылымдарының кандидаты,
профессор, Scopus, ORCID, WoS

Бас ғылыми қызметкер - Кливлеева Наиля Галивеевна, б.ғ.к., Scopus, ORCID, WoS;
Жетекші ғылыми қызметкер - Глебова Татьяна Ивановна, б.ғ.к., Scopus, ORCID, WoS;
Аға ғылыми қызметкер - Шаменова Мира Галаутдиновна, б.ғ.к., Scopus, ORCID;
Аға ғылыми қызметкер - Онгарбаева Нурай Сырлыбаевна, PhD, Scopus, ORCID;
Ғылыми қызметкер - Лукманова Галина Васильевна, жаратылыстану ғылымдарының магистрі, Scopus, ORCID;
Ғылыми қызметкер - Сактаганов Нурбол Темирбаевич, ветеринария магистрі, PhD докторанты, Scopus, ORCID;
Кіші ғылыми қызметкер - Баймухаметова Асем Маратовна, қоғамдық денсаулық сақтау магистрі, Scopus, ORCID;
Кіші ғылыми қызметкер - Қалқожаева Мереке Қожахметқызы, техника ғылымдарының магистрі;
Зертханашы - Алиев Астан Исмаилович, химиялық және биохимиялық инженерия мамандығының магистранты.

Зертхана меңгерушісі - Карамендин Кобей Омертаевич - ветеринария ғылымдарының кандидаты, профессор.

Ғылыми зерттеулердің негізгі бағыттары: экология, эволюция, адам, құс және сүтқоректілер вирустарының диагностикасы. Әр түрлі отбасылардағы вирустардың геномдарын жаппай параллель секвенирлеу бойынша жұмыстар жарияланды. Ақбөкендердің бактериялық және вирустық метагеномын жаппай параллель ретке келтіруді қолдана отырып, Қазақстанда ақбөкендердің жаппай қырылуын декодтауға қатысу. Негізгі жетістіктері: ҚР-ның әртүрлі экожүйелерінде құстардан, адамдардан және жануарлардан әртүрлі отбасылардағы вирустардың бастапқы штаммдарын оқшаулап, олардың таралу ерекшеліктерін және негізгі генетикалық сипаттамаларын зерттеді. Бактериялық және вирустық метагеномдарды, түйелерді, теңіз сүтқоректілерін, қоныс аударатын құстарды және ақбөкендерді зерттеді. Сасан Ферейдоуни мен Айдын Қыдырмановтың қатысуымен Қазақстанда ақбөкендердің жаппай қырылу себебі анықталды. Зертханадан А. Қыдырмановпен бірге Қазақстанның батысында түйе шешегінен және клостридиоздан түйелердің өлу себептерін анықтады. Алғаш рет APMV-13, APMV-16, APMV-20 серотипті құстардың жаңа, бұрын ғылымға белгісіз авулавирустарын және жаңа шағала аденовирусын анықтады.
142 ғылыми жұмыстың авторы К. О. Карамендин соңғы 5 жылда 74 жұмыс жариялады, оның ішінде 13-і Web of Science немесе Scopus индекстейтін шетелдік басылымдарда 8 патент алды.

Зертхана қызметкерлері:

Кливлеева Наиля Галивеевна, биология ғылымдарының кандидаты, бас ғылыми қызметкер;

Адам мен жануарлардың миксовирустарының штаммдарын бөліп алу бойынша далалық және зертханалық эксперименттік зерттеулерді ұйымдастыруда айтарлықтай тәжірибесі бар. Алынған штаммдардың бір бөлігі ҚР Ұлттық вирус коллекциясына депонирленген және GenBank дерекқорында тіркелген. Негізгі ғылыми қызығушылықтары вирустардың молекулалық-биологиялық өзгергіштігі мен эволюциясын зерттеуге бағытталған. 280-нен астам ғылыми еңбектің (соңғы бес жыл ішінде – 29), 25 инновациялық патенттің, вирустық зертханалық диагностикасы бойынша әдістемелік ұсынымдардың, сондай-ақ ұжымдық монографиядағы бір тараудың авторы.

Глебова Татьяна Ивановна, биология ғылымдарының кандидаты, жетекші ғылыми қызметкер;

Ғылыми жұмыс өтілі - 37 жыл, 200-ден астам жарияланымның авторы, оның ішінде соңғы 5 жылда – 28, сондай-ақ 17 патенттің иегері. Ортомиксовирустарды изоляциялау, олардың молекулалық-биологиялық қасиеттерін зерттеу, сондай-ақ далалық және зертханалық зерттеулер жүргізу, диагностикалық тест-жүйелерді әзірлеу бойынша мол тәжірибесі бар жоғары білікті маман. Орындайтын жұмыстары: вирусологиялық және молекулалық-биологиялық зерттеулер, талдау жүргізу, есептер дайындау, ғылыми жарияланымдар әзірлеу.

Шаменова Мира Галаутдиновна, биология ғылымдарының кандидаты, аға ғылыми қызметкер;

Ғылыми жұмыс өтілі – 45 жыл. Далалық және зертханалық зерттеулерді ұйымдастыру, адам мен сүтқоректілердің ортомиксовирустарының штаммдарын изоляциялау бойынша мол тәжірибесі бар. Негізгі ғылыми қызығушылықтары вирустардың эволюциясы мен молекулалық-генетикалық өзгергіштігін зерттеу, вирустық тұмаудың циркуляциясын мониторингтеу, тұмауға қарсы популяциялық иммунитетті бағалау мәселелерін қамтиды. Шамамен 180 ғылыми еңбектің, 18 инновациялық патенттің, зертханалық диагностика бойынша әдістемелік ұсынымдардың авторы. Соңғы 5 жыл ішінде 13 жұмыс жарияланған, оның ішінде 5-еуі халықаралық рейтингті журналдарда, сондай-ақ 8 патент алынған.

Онгарбаева Нурай Сырлыбаевна, PhD, аға ғылыми қызметкер;

Ғылыми қызығушылықтары вирусология саласындағы іргелі және қолданбалы зерттеулерге, атап айтқанда молекулалық эпизоотологияға, сондай-ақ адам мен сүтқоректілер жануарлары вирустарының мониторингі мен эволюциясын зерттеуге бағытталған.

Лукманова Галина Васильевна, жаратылыстану ғылымдарының магистрі, ғылыми қызметкер;

Ғылыми жұмыс өтілі – 13 жыл. Орындайтын жұмыстары: вирустарды изоляциялау және олардың молекулалық-биологиялық қасиеттерін зерттеу, талдау жүргізу, есептер мен авторлық куәліктерді дайындау, ғылыми жарияланымдар әзірлеу.

Сақтағанов Нұрбол Темірбайұлы, ветеринария магистрі, ғылыми қызметкер. Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінде PhD докторанты (2024-2027жж.). Негізгі ғылыми қызығушылықтары — ортомиксовирустардың молекулалық-биологиялық ерекшеліктері мен олардың циркуляциясын зерттеу.

Баймұхаметова Әсем Маратқызы, Қоғамдық денсаулық сақтау магистрі,кіші ғылыми қызметкер;

Орындайтын жұмыстары: жағынды материалдарын жинау және молекулалық-биологиялық скрининг жүргізу, метагеномдық секвенирлеуге материал дайындау.

Қалқожаева Мереке Қожахметқызы, техника ғылымдарының магистрі, кіші ғылыми қызметкер;

Орындайтын жұмыстары: үлгілерді жинау және молекулалық-биологиялық скрининг жүргізу, вирустарды изоляциялау және клондтау, сондай-ақ олардың биологиялық қасиеттерін зерттеу.

Алиев Астан Исмаилович, Химиялық және биохимиялық инженерия мамандығының магистранты, зертханашы. Орындайтын жұмыстары: биологиялық үлгілерді жинау және скрининг жүргізу, вирустарды изоляциялау және клондтау, молекулалық-биологиялық зерттеулер жүргізу, зертханалық жануарлармен жұмыс.

Glebova T., Klivleyeva N., Baimukhametova A, Lukmanova G., Saktaganov N., Ongarbayeva N. , Baimakhanova B., Kassymova G., Sagatova M., Rachimbayeva A., Zhanuzakova N., Naidenova T., Rakhmonova N. and Webby R. Acute Respiratory and Influenza Viruses Circulating in Kazakhstan During 2018-2024. Pathogens. 2025 May 16;14(5):493. doi: 10.3390/pathogens14050493. PMID: 40430813; PMCID: PMC12114832. (Q1, 78%)
Klivleyeva, N.; Glebova, T.; Saktaganov, N.;Webby, R. Cases of Interspecies Transmission of Influenza A Virus from Swine to Humans. Vet. Sci. 2025, 12, 873. https://doi.org/10.3390/vetsci12090873
Sabyrzhan T., Kumar M., Kydyrmanov A., Kassymbekov Y., Klivleyeva N., Baimakhanova B. and Karamendin K. Co-infection of canine parvovirus and circovirus in fatal gastroenteritis outbreak among service dogs in Kazakhstan, 2023. Front. Cell. Infect. Microbiol. 2025. 15:1645697. doi: 10.3389/fcimb.2025.1645697(Scopus 88%, https://www.scopus.com/sourceid/21100255109#tabs=1)
Lukmanova, G.V., Glebova, T.I., Saktaganov, N.T., Baimukhametova, A.M., Hujatullah, M., Sultanbekov, S.M., Kairkeldy Zh.K., Klivleyeva, N.G. & Baimakhanova, B.B. (2025) Swine Influenza A Virus as a Zoonotic Infection. Microbiology & Virology, 1(48), 35-58. https://doi.org/10.53729/MV-AS.2025.01.02
Шаменова М., Лукманова Г., Кливлеева Н., Глебова Т., Сактаганов Н., Баймухаметова А., Ветрова, Е. Тұмау вирусының иттерге түраралық берілуі және бейімделуі. Микробиология және вирусология, 2024, 1(44): 22–41. https://doi.org/10.53729/MV-AS.2024.01.02 https://imv-journal.kz/index.php/mav/article/view/215
Баймухаметова А., Глебова Т., Сактаганов Н., Байсейіт С., Лукманова Г., Шаменова М., Кливлеева Н., Касымова Г., Ксетаева Г., Ветрова Е. (2024). Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша 2022–2023 жылдар аралығындатұмау және жіті респираторлы вирустар айналымы. Микробиология және вирусология, 2024, 1(44), 206–218. https://doi.org/10.53729/MV-AS.2024.01.13 https://imv-journal.kz/index.php/mav/article/view/216
Lukmanova G.V., Klivleyeva N.G., Glebova T.I., Ongarbayeva N.S., Shamenova M.G., Saktaganov N.T., Baimukhametova A.M., Baiseiit S.B., Ismagulova D.A., Ismailov E., Baiseyev G.A., Mustafin M.K. Influenza A virus surveillance in domestic pigs in Kazakhstan 2018-2021. Ciência Rural. 2024, v.54:10, e20230403, http://doi.org/10.1590/0103-8478cr20230403 https://www.scielo.br/j/cr/a/rMxx73S6gqVYqpY7GdCWjdn/?format=pdf&lang=en (Scopus 54% https://www.scopus.com/sourceid/4000151812)
Glebova T.I., Klivleyeva N.G., Saktaganov N.T., Shamenova M.G., Lukmanova G.V., Baimukhametova A.M., Baiseiit S.B., Ongarbayeva N.S., Orynkhanov K.A., Ametova A.V., Ilicheva A.K. Circulation of influenza viruses in the dog population in Kazakhstan (2023–2024), Open Veterinary Journal, (2024), Vol. 14(8): 1-9. DOI: DOI: 10.5455/OVJ.2024.v14.i8.17 https://www.ejmanager.com/mnstemps/100/100-1712208465.pdf?t=1726543781 (Scopus 46% https://www.scopus.com/sourceid/21100438194)
Сактаганов Н.Т., Баймухаметова А.М., Байсейiт С.Б., Глебова Т.И., Лукманова Г.В., Шаменова М.Г., Кливлеева Н.Г. 2023–2024 жылдары Алматы қаласындағы иттер арасында таралатын тыныс жолдарының вирустық инфекцияларын қоздырғыштарын анықтау. «Вирустық инфекциялар – диагностикадан клиникаға дейін» атты Ресейдің жас ғалымдары конференциясының тезистер жинағы. Санкт-Петербург 11–12 сәуір 2024 г., С. 58-59. Chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.influenza.spb.ru/files/conf/virtoall-2024/virtoall-2024-abstracts.pdf
Klivleyeva N., Lukmanova G., Glebova T., Shamenova M., Ongarbayeva N., Saktaganov N., Baimukhametova A., Baiseiit S., Ismagulova D., Kassymova G., Rachimbayeva A., Murzagaliyeva A., Xetayeva G., Isabayeva R., Sagatova M. Spread of Pathogens Causing Respiratory Viral Diseases Before and During CoVID‑19 Pandemic in Kazakhstan. Indian J Microbiol. 63(1):129–138. https://doi.org/10.1007/s12088-023-01064-x https://link.springer.com/article/10.1007/s12088-023-01064-x (Web of Science: Q3, Scopus: 50%, Cite Core 5,2)
Shamenova M.G., Glebova T.I., Klivleyeva N.G., Baiseiit S.B., Baimukhametova A.M., Saktaganov N.T., Ongarbayeva N.S., Ismagulova D.A. Serological studies of influenza infection among population in southern region of Kazakhstan during the 2018-2021 epidemic season. Journal of the Pakistan Medical Association. 2023;73(4):804-807. https://doi.org/10.47391/JPMA.6348 (Scopus: 37%, Cite Core 0,9)
Klivleyeva N.G., Glebova T.I., Shamenova M.G., Saktaganov N.T. Influenza A viruses circulating in dogs: A review of the scientific literature. Open Veterinary Journal, 2022, 12(5): 676–687. https://doi.org/10.5455/OVJ.2022.v12.i5.12 (Web of Science: Q3, Scopus 52% на 2022).
Глебова ТИ, Кливлеева НГ, Лукманова ГВ, Сактаганов НТ , Баймухаметова А.М. 2018–2019 жылдары Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан бөлінген тұмау вирусының штаммдарының противовирустық препараттарға сезімталдығы. // Инфекция және иммунитет. 2021;11(6): 1159–1166. https://doi.org/10.15789/2220-7619-ADS-1497 (Web of Science: Q4, Scopus: 21%)
Глебова Т.И., Кливлеева Н.Г., Лукманова Г.В., Сактаганов Н.Т., Онгарбаева Н.С. 2018–2019 жылдары Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан бөлінген тұмау вирус штаммдарының противовирустық препараттарға сезімталдығы. Клиникалық медицина (Ресейлікжурнал) . 2021 жыл; 99(4): 276-281. (На русск.) https://doi.org/10.30629/0023-2149-2021-99-4-276-281 .
Байсеит С.Б., Баймухаметова А.М., Лукманова Г.В., Сактаганов Н.Т., Исмагулова Д.А., Глебова Т.И., Кливлеева Н.Г., Исаева Э.И. 2020-2021 жылдар эпидемиологиялық кезеңдегі оңтүстік Қазақстан аумағындағы А және В тұмау айналымдары. Микробиология және вирусология. 2021; 1-2(32-33): 20-27. DOI: 10.53729/MV-AS.2021.01-02.02
Saktaganov N.T., Klivleyeva N.G., Ongarbayeva N.S., Glebova T.I., Lukmanova G.V., Baimukhametova A.M. Study On Antigenic Relationships And Biological Properties Of Swine Influenza A/H1N1 Virus Strains Isolated In Northern Kazakhstan In 2018. Sel'skokhozyaistvennaya Biologiya (Agricultural Biology). 2020, 55(2):355-363; doi: 10.15389/agrobiology.2020.2.355eng; http://agrobiology.ru/2-2020saktaganov-eng.html (Scopus - 46% на момент публикации).
Кливлеева Н.Г., Онгарбаева Н.С., Баймухаметова А.М., Сактаганов Н.Т., Лукманова Г.В., Глебова ТИ., Саятов М.К., Березин В.Е., Нусупбаева Г.Е., Айкимбаев А.М. 2018–2019 эпидемиялық маусымында Қазақстан халқы арасында тұмау вирусы және жедел тыныс жолдарының вирустық инфекцияларын қоздырғыштарды анықтау. // Инфекция және иммунитет. 2021, 11(1):137-147. https://doi.org/10.15789/2220-7619-DOI-1348 ; https://iimmun.ru/iimm/article/view/1348 (Web of Science Q4, Scopus 21%)

Патент. 37417 Қазақстан Республикасы, H1N1 A тұмау вирусының штаммы/шошқа/Павлодар/44/21, вирусқа қарсы препараттарды сынау үшін диагностикалық немесе модель ретінде қолданылады. Тіркелген. 05.04.2024. Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің "Ұлттық зияткерлік меншік институты" РМК. Кливлеева Н.Г., Глебова Т.И., Шаменова М.Г., Лукманова Г.В., Сақтағанов Н.Т., Онгарбаева Н.С., Байсейіт С.Б., Баймұхаметова А.М., Исмагулова Д.А.
Патент. 35354 ҚР, Б/Алматы/08/18 тұмау вирусының штаммы, диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады/ Кливлеева Н.Г., Қыдырманов А.И., Глебова Т.И., Карамендин К.О., Баймаханова Б.Б., Сақтағанов Н.Б., Шаменова Н.Т., Луманова Н.Т., Л.В. М.В. Баймұхаметова А.М. тіркелді 05.11.2021 Қазақстан Республикасының Өнертабыстар мемлекеттік тізілімі.
Пат. 33922 Қазақстан Республикасы, H1N1 тұмау вирусының A штаммы/pig/Kostanay/23/14, диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады / Кливлеева Н.Г., Глебова Т.И., Шаменова М.Г., Лукманова Г.В., Сақтағанов Н.Т., Калкожаева М.К., Байсейіт С.Б., Мустафин М.К., Мустафин Б.М. 20.09.2019 жылы тіркелген, Қазақстан Республикасының өнертабыстардың мемлекеттік тізілімі.
Патент. 33923 Қазақстан Республикасы, H1N1 тұмау вирусының A штаммы/Ақтөбе/02/15, диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады / Кливлеева Н.Г., Глебова Т.И., Шаменова М.Г., Лукманова Г.В., Сақтағанов Н.Т., Онгарбаева Н.С., Калкожаева М.К., Байсейіт С.Б., Баймұхаметова А.М., Мустафин М.К., Мустафин Б.М. 09.20.2019 жылы тіркелген, Қазақстан Республикасының өнертабыстардың мемлекеттік тізілімінде.
Патент. 34781 H1N1 A тұмау вирусының штаммы/Павлодар/20/18, диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады / Кливлеева Н.Г., Глебова Т.И., Лукманова Г.В., Сақтаганов Н.Т., Онгарбаева Н.С., Шаменова М.Г., Баймухаметова А.М., Коротецкий И.С., Бекзатова Г.К. 2019 жылдың 10 тамызында тіркелген, Қазақстан Республикасының өнертабыстардың мемлекеттік тізілімі.
Патент. 34781 H1N1 A тұмау вирусының штаммы/pig/Петропавл/03/18, диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады / Кливлеева Н.Г., Онгарбаева Н.С., Сақтағанов Н.Т., Глебова Т.И., Лукманова Г.В., Калкожаева М.К., Баймухаметова А.М., Коротецкий И.С., Мустафин М.К., Мустафин Б.М. 2019 жылдың 10 қыркүйегінде тіркелген, Қазақстан Республикасының өнертабыстардың мемлекеттік тізілімі.
Патент. 34785 H1N1 A тұмау вирусының штаммы/Алматы/04/18 диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады / Кливлеева Н.Г., Глебова Т.И., Лукманова Г.В., Сақтағанов Н.Т., Онгарбаева Н.С., Байсейіт С.Б., Баймұхаметова А.М., Баймаханова Б.Б., Шаменова М.Г. тіркелген күні: 28.10.2019, Қазақстан Республикасының өнертабыстардың мемлекеттік тізілімі.
Патент. 32011 H5N3 құс тұмауы вирусына қарсы вирусқа қарсы белсенділігі бар Psoralea drupacea Bge. сығындысы / Кливлеева Н.Г., Байсалова Г.Ж., Панкрушина Н.А., Глебова Т.И., Лукманова Г.В. // Бұлқа. 2017 жылғы 28 сәуір, № 8.
32595 патент. Диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылатын H1N1 A тұмау вирусының штаммы/Алматы/856/12 / Кливлеева Н.Г., Глебова Т.И., Шаменова М.Г., Баймаханова Б.Б., Байсейіт С.Б. // Ресей Федерациясының Хабаршысы. 2017 жылғы 29 желтоқсан, № 26(II).
32594 патент. Диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылатын H1N1 A/pig/Kostanay/06/12 тұмау вирусының штаммы / Кливлеева Н.Г., Шаменова М.Г., Глебова Т.И., Кузнецова Т.В. // Ресей Федерациясының Хабаршысы. 2017 жылғы 29 желтоқсан, № 26(II).
Патент 30125 H1N1 тұмау вирусының A/Atyrau/874/12 штаммы, диагностикалық препараттарды дайындау үшін қолданылады / Кливлеева Н.Г., Шаменова М.Г., Глебова Т.И., Баймаханова Б.Б., Кузнецова Т.В. // Of. Bull. “Өнеркәсіптік меншік” 15.07.2015, № 7.